Nasze przedszkole bierze udział w I edycji Ogólnopolskiego Projektu Edukacyjnego dla logopedów „Logopedyczny Kalendarz Świąt Nietypowych". 🗓

12 listopada obchodziliśmy w naszym przedszkolu Międzynarodowy Dzień Łamańców Językowych.

Nasze przedszkole bierze udział w Ogólnopolskim Projekcie Edukacyjnym „Alfabet Logopedyczny”.

Słuch fonematyczny jest zdolnością do rozróżniania dźwięków mowy (fonemów) 🗣️.
Warunkuje on zarówno osiągnięcie prawidłowego rozwoju mowy 🧠, jak również opanowanie umiejętności czytania 📖 i pisania ✍️.

Właściwie wykształcony słuch fonematyczny umożliwia różnicowanie głosek opozycyjnych 🔄 i wychwytywanie różnic pomiędzy słowami brzmiącymi podobnie, lecz mającymi inne znaczenie, np. półka-bułka (opozycja pod względem dźwięczności) 🔊, sok-szok (opozycja w kategorii miejsca artykulacji) 🗯️.

Prawidłowo ukształtowany słuch fonematyczny umożliwia dokonywanie analizy i syntezy słuchowej wyrazów 🔍 (dzielenie na sylaby i głoski ➡️, łączenie głosek i sylab w wyrazy ➡️📝).
Stanowi to bazę do nauki czytania i pisania 📚.

Dziecko z zaburzonym słuchem fonematycznym może słyszeć słowa, lecz nie potrafi różnicować pojedynczych dźwięków lub złożyć ich w całość ❌.
Może także mieć problemy z rozróżnianiem głosek opozycyjnych 🎧, mylić podobne głoski trzech szeregów (np. ś-s-sz, ć-c-cz) 🔄, oraz zniekształcać wyrazy podczas pisania z pamięci lub ze słuchu 📝.

Przykładowe zabawy kształtujące funkcje słuchowe 🎲🎶:

• Nazywanie dźwięków usłyszanych z zamkniętymi oczami 🙈 (szelest liści 🍂, szum suszarki 💨, warkot silnika 🚗).
• Określanie usłyszanych pojedynczych dźwięków i ich sekwencji 🎼 (cichy-głośny 🔉🔊, wysoki-niski ⬆️⬇️, piszczący-buczący 📢🤫, długi-krótki ➡️⬅️).
• Lokalizowanie dźwięku 🔍🎵 (szukanie ukrytej grającej zabawki 🧸🎶).
• Rozróżnianie dźwięków - szukanie par dźwiękowych 🎧🎵 (woreczki z kaszą, ryżem 🍚, żwirem, piaskiem 🏖️, pestkami 🌰).
• Taniec i śpiewanie piosenek z pokazywaniem 💃🎤.

Z okazji Dnia Logopedy w poprzednich latach pracy logopedycznej organizowałam konkursy recytatorskie i konkurs na najbardziej kreatywny plakat z wybranym łamańcem językowym, ale w tym roku mamy coś zupełnie innego: zamiana ról! 🎭

Dzieci samodzielnie (ale pod moim czujnym okiem) prowadzą zajęcia logopedyczne. Zalety tej aktywności są zaskakująco liczne i obustronne. 🤗

Dzieci najskuteczniej uczą się przez działanie - dzieci aktywne uczą się efektywnie. Prowadząc zajęcia, mają poczucie ważnej misji do spełnienia: trzeba się skupić i poprawnie pokazać ćwiczenie motoryki artykulacyjnej oraz prawidłowo wymówić ćwiczoną głoskę zgodnie z własnym etapem realizacji (izolacja, sylaba, wyraz, zdanie). 👄📚

Dzieci prowadzące zajęcia uczą się cierpliwości i odpowiedzialności, są bardziej skupione znajdując się w roli nauczyciela, bo jest inaczej i ciekawiej, gdy same wymyślają nowe zabawy, analizują, szukają pomysłów, rozwijają kreatywność. 🌟

Dziecko w roli nauczyciela logopedy uczy się wyjaśniać polecenia, tłumaczyć sposoby na wykonanie zadania, a także uważnie słuchać odpowiedzi i różnicować usłyszane dźwięki mowy, ponieważ musi ocenić ich poprawność i bardzo często je samodzielnie poprawić, czyli ćwiczy funkcje słuchowe: uwagę i pamięć, a także słuch fonematyczny. 👂🔊

Taka aktywność to świetny przykład zabawy tematycznej z odgrywaniem ról, która opiera się na interakcji, więc zabawy, w których dziecko może wcielać się w różne role i sytuacje społeczne, rozwijają jego kompetencje komunikacyjne, społeczne i sprawności językowe. 🤝🗣️

Zabawa w zamianę ról buduje kreatywność i wyobraźnię dziecka, rozwija myślenie logiczne i twórcze oraz otwartość na nowe wyzwania. 💡🎨

Plusem dla mnie jest to, że bez atmosfery sprawdzianu nabytych umiejętności, poprzez zwykłą obserwację, weryfikuję bardzo dokładnie, czy dzieci przyswoiły materiał, czy głoska jest zautomatyzowana, czy dany materiał nie jest zbyt skomplikowany. Jest to także dobry sposób na autorefleksję, autoweryfikację i dostrzeżenie tego, co można ulepszyć w metodach prowadzenia zajęć. 🧐👩‍🏫

Wysokie technologie mądrze i odpowiedzialnie używane mogą być nam bardzo pomocne w życiu codziennym, dostarczając nam w sposób atrakcyjny wiedzę o otaczającym świecie, ale wykorzystywane nieumiejętnie, zbyt wcześnie i w nadmiarze bywają zdradliwe...

Ekrany znacznie ograniczają liczbę interakcji z rodzicami, przeszkadzają w tworzeniu ważnych relacji, przez co wpływają niekorzystnie na proces budowania kompetencji społecznych. Oczywiście, są wyjątki, bo jeśli wspólnie aktywnie oglądacie bajkę lub słuchacie audiobooka, prowadzi to do nawiązywania rozmów na temat fabuły, a to jest świetny przykład interakcji rodzica z dzieckiem.

Ważne jest, by świadomie wybierać bajki adekwatne do wieku, pozbawione przemocy psychicznej i fizycznej, poszerzające wiedzę. Zwracajmy uwagę na wymowę bohaterów, przecież dzieci uczą się przez naśladownictwo. Unikajmy też tych głośnych i dynamicznych, bo zbyt wiele bodźców słuchowych i wzrokowych przestymulowuje niedojrzały układ nerwowy dziecka powodując u niego nadpobudliwość, płacz, zdezorientowanie.

Ekrany mogą działać niekorzystnie na proces nabywania słownictwa przez "zahipnotyzowane" przez nie dziecko.
Mogą ograniczać rozwój niezbędnych do tego funkcji poznawczych, myślenia, analizy słuchowej oraz wzrokowej, zmniejszać koncentrację uwagi, uniemożliwiać rozwój kreatywności przez gotowe bodźce.

Wiemy, że mózg składa się z półkuli lewej, która odpowiada za przetwarzanie bodźców językowych i logiczne myślenie oraz półkuli prawej, odpowiadającej za przetwarzanie globalne i odbiór całościowych obrazów. Wysokie technologie przestymulowują dziecko głównie bodźcami prawopółkulowymi takimi jak migające obrazy, czy różnorodne dźwięki. Mózg nie ma możliwości wyłapywania i reagowania na lewopółkulowe bodźce językowe, ponieważ praca lewej półkuli jest blokowana przez dynamiczne działanie prawej, wskutek czego mowa dzieci rozwija się ze sporym opóźnieniem w porównaniu z dziećmi wychowanymi bez ekranów.

Ekrany wytwarzają światło zaburzające jakość snu i cały rytm dobowy, powodują wysyłanie do mózgu sygnału hamującego uwalnianie melatoniny, czyli hormonu odpowiedzialnego za regulację dobowego cyklu snu i czuwania. Dzieci wystawione na ciągłe jego działanie budzą się mniej wyspane, co przekłada się na wyniki w nauce.

Używajmy wysokich technologii rozsądnie, świadomie i z umiarem. Do rozpoczecia wieku przedszkolnego dzieci nie powinny mieć żadnego kontaktu z ekranami. Pierwsze 3 lata życia są kluczowe w wykształceniu podstawowych umiejętności, na których dziecko będzie bazowało w dalszym rozwoju. Zanim dziecko nauczy się obsługi telefonu, musimy zadbać o wykształcenie jego kompetencji społecznych, komunikacyjnych, językowych, odporności emocjonalnej i myślenia. Miejmy na uwadze, że ekrany uzależniają. Dziecko nie powinno reagować płaczem na wyłączenie telewizora, to nie jest zdrowa reakcja. Rodzicu, jeśli coś Cię niepokoi w rozwoju Twojego dziecka, zapraszam na konsultacje.

Oto lista sześciu największych wrogów prawidłowego rozwoju dziecka okiem logopedy. Jak wspomóc prawidłowy rozwój mowy dziecka i tym samym wesprzeć proces terapii logopedycznej?

1.  ZMIKSOWANE PAPKI uniemożliwiają naukę prawidłowego gryzienia, żucia i połykania, czyli funkcji, które naturalnie rozwijają i wzmacniają mięśnie, biorące udział w artykulacji. Żucie twardych pokarmów wzmacnia mięśnie odpowiedzialne za unoszenie żuchwy i domykanie ust. Ruchy żuchwy możliwe są dzięki układowi mięśniowo-stawowemu, który wpływa na kształtowanie się szczęk, łuków zębowych i zgryzu, czyli warunkuje budowę twarzy.
2. KUBEK NIEKAPEK rozleniwia mięśnie artykulacyjne, obniża napięcie mięśnia okrężnego ust, które nie biorą udziału w procesie picia przez twardy ustnik. Wybierajmy picie przez kubek otwarty lub picie za pomocą słomki w prawidłowy sposób, czyli z czynnym udziałem warg.
3. NADMIERNE SPIESZCZENIA dziecko kształtuje swój zasób słownictwa i normy językowe ze słuchu. więc niech "moja ślicna ciólecka" będzie po prostu śliczną córeczką. Wówczas wydźwięk przekazu do dziecka będzie zarazem tak samo czuły, jak i znacznie wartościowszy pod względem językowym.
4. ZMIANA RĘKI DOMINUJĄCEJ leworęczność, czyli dominacja prawej półkuli mózgu jest uwarunkowana genetycznie i całkowicie normalna. Nakłanianie dziecka leworęcznego do praworęczności zaburza jego koordynację wzrokowo-ruchową i orientację przestrzenną, co skutkuje trudnościami w pisaniu i czytaniu, a nawet mówieniu, gdyż przestawianie ręki jest częstą przyczyną jąkania.
5. CIĄGŁE POPRAWIANIE wiek przedszkolny jest okresem swoistej mowy dziecięcej, której naturalną cechą jest występowanie agramatyzmów. Dziecko dopiero nabywa kompetencji językowych. Wspierajmy ten proces umiejętnie. Poprawianie może zniechęcać dziecko do mówienia, blokować i powodować wycofanie z interakcji. Wybierajmy formę parafrazy wypowiedzi dziecka, np. na informację "Stoiłem tu i naznalazałem kwiatki" odpowiedzmy: "Tak? Stałeś tu i znalazłeś kwiatki? Ładne."
6. SMOCZEK zmusza język do leżenia na dnie jamy ustnej. Wiele wad wymowy ma źródło w braku pionizacji języka, a działanie smoczka dodatkowo je potęguje, gdyż w prawidłowej pozycji spoczynkowej język kieruje się do podniebienia. Dziecko ze smoczkiem nie ma okazji do naturalnych ćwiczeń artykulacyjnych, gaworzenia, zabaw swoim głosem (informacje o kilku pozytywnych stronach smoczka, o jakich możemy mówić w niektórych przypadkach - w kolejnym artykule).

Jak najprościej zadbać o rozwój dziecka? Czytajmy!

Czytanie pobudza szlaki neuronalne w mózgu do większej aktywności, a słuchanie bajek czytanych przez rodzica wzmacnia je również u dziecka.

Czytanie to efektywny trening pamięci krótkotrwałej i koncentracji, rozwija wyobraźnię, myślenie analityczne oraz myślenie przyczynowo skutkowe, pomaga ćwiczyć spostrzegawczość.

Wspólne czytanie wspiera rozwój zdolności komunikacyjnych dziecka, wzbogaca zasób jego słownictwa, kształtuje ważne dla mowy funkcje słuchowe: uwagę i pamięć słuchową.

Czytanie buduje w dziecku kreatywność, pobudza je do aktywności językowej, stymuluje i wspomaga rozwój mowy,
dostarczając wiedzy o otoczeniu, uczy poprawnego budowania dłuższych form wypowiedzi.

Dziecko najskuteczniej uczy się przez działanie. Nauka przez zabawę umożliwia wprowadzenie pozytywnych emocji, a gry z odpowiednio stopniowanym poziomem trudności dodają motywacji w procesie terapii i edukacji.
Zabawa rozwija ciekawość świata i otwartość na nowe wyzwania, więc zapewnia bazę dla dalszego zainteresowania nauką i rozwojem.
Proces nauki poprzez zabawę opiera się na interakcji, więc zabawy, w których dziecko może wcielać się w różne role i sytuacje społeczne rozwijają jego kompetencje komunikacyjne i sprawności językowe.
Nauka przez zabawę buduje kreatywność i wyobraźnię dziecka, rozwija myślenie logiczne i twórcze, wspiera rozwój funkcji poznawczych. Zabawa kształtuje umiejętność myślenia przyczynowo-skutkowego, uczy rozwiązywania problemów.
Nauka w ramach zabawy jest procesem polisensorycznym, co oznacza, że stwarza możliwość do aktywnego angażowania wszystkich zmysłów. Ćwiczenia sensoryczne, manipulacyjne kształtują zdolności poznawcze i percepcyjne oraz rozwijają koordynację ruchową.

Dlaczego logopeda zwraca uwagę na to, czy pokarmy jedzone przez przedszkolaki mają rozmaite konsystencje? Bo gryzienie i żucie twardych pokarmów takich jak: marchew, jabłko, cała kromka chleba ze skórką, kotlet schabowy to okazja do trenowania istotnych umiejętności. Żucie twardych pokarmów spełnia wiele ról: rozwija mięśnie biorące udział w artykulacji, ćwiczy mięśnie języka, wspomaga prawidłową pracę mięśni żuchwy, wzmacnia mięśnie odpowiedzialne za unoszenie żuchwy, czyli domykanie ust.

Ruchy żuchwy możliwe są dzięki układowi mięśniowo-stawowemu, który wpływa na kształtowanie się szczęk, łuków zębowych oraz zgryzu, czyli warunkuje budowę twarzy. Budowa i funkcjonowanie narządu żucia ma wpływ na wygląd twarzy dziecka. U noworodków żuchwa ustawiona jest dotylnie w stosunku do szczęki, tworząc fizjologiczne tyłożuchwie. Funkcja ssania, a później gryzienia i żucia sprawia, że żuchwa rośnie ku przodowi, zatem jedzenie twardych pokarmów rozwija kości twarzoczaszki niwelując fizjologiczne tyłożuchwie, kształtuje prawidłowy zgryz, a przy okazji wspomaga trening prawidłowego sposobu połykania.

Naturalnym mechanizmem oddychania jest wdychanie i wydychanie powietrza przez nos, czyli barierę oczyszczającą. ogrzewającą i nawilżającą powietrze. Gdy dziecko oddycha nosem, powietrze przepływające przez nos i zatoki szczękowe, klinowe, czołowe i sitowe, stymuluje odpowiedni rozwój tych obszarów. Podczas oddychania, zmiany ciśnienia w zatokach wpływają na rozrost kości, co jest niezbędne dla zdrowego wzrostu i odpowiedniego ukształtowania twarzy.

Oddychanie nosem przyczynia się do utrzymania odpowiedniego ciśnienia w jamie ustnej i nosowej, co wspiera równomierny rozwój kości szczęki i żuchwy. Jest to czynność profilaktyczna, która zapobiega wadom zgryzu, deformacjom twarzy oraz wielu problemom ortodontycznym.

Oddychanie nosem wpływa korzystnie na prawidłową pozycję spoczynkową języka. Język w prawidłowej pozycji spoczynkowej przylega do podniebienia. Jednak, podczas oddychania przez usta i snu z otwartymi ustami, język leży płasko na dnie jamy ustnej i opiera się o dolne zęby. Sprzyja to zarówno powstawaniu wad zgryzu, jak również wpływa na zmiany wyglądu twarzy i postawę całego ciała: wysuwanie głowy i szyi w przód przy jednoczesnym cofnięciu żuchwy oraz zmianach napięcia w stawach skroniowo-żuchwowych. Oddychanie nosem jest więc niezbędne do zachowania zdrowego kształtu szczęki oraz przestrzeni dla prawidłowego wzrostu wszystkich zębów.

Oddychanie torem nosowym i zachowanie prawidłowej pozycji spoczynkowej języka jest także ważne dla jakości snu dziecka i rozwoju mowy. Możliwe skutki snu z otwartymi ustami to: infekcje dróg oddechowych, nadmierne ślinienie, słabsze dotlenienie, zmęczenie, trudności w koncentracji uwagi, niewłaściwa praca stawu skroniowo-żuchwowego, wady zgryzu, wysychanie i podrażnienia śluzówki jamy ustnej, nieprawidłowe połykanie z językiem między łukami zębowymi, sygmatyzm międzyzębowy, cofnięcie żuchwy, zmiany rysów twarzy, wady postawy.

Dlaczego dziecko nie oddycha prawidłowym torem nosowym? Przyczyn może być wiele: przewlekłe przeziębienie, katar, alergie, skrzywiona przegroda nosowa, obecność płynu w uszach, przerośnięte migdały, nieprawidłowe napięcie mięśniowe w obrębie jamy ustnej, nieprawidłowa budowa podniebienia, skrócone wędzidełko języka, zgryz otwarty. Warto korzystać z pomocy specjalistów, gdy tylko zauważymy nieprawidłowości, ponieważ, by ćwiczyć i utrwalać poprawne oddychanie, trzeba najpierw wykryć i zwalczyć przyczynę wszelkich niepoprawności.

Układanie historyjek ma wiele korzyści. Przede wszystkim, rozwijają mowę i wzbogacają zasób słownictwa, a także rozwijają wyobraźnię i kreatywność dziecka. Dzieci, które uczą się układać historyjki, są dzięki temu zachęcane do samodzielnego tworzenia własnych opowiadań oraz wymyślania dalszych losów bohaterów. W ten sposób rozwija się umiejętność planowania i realizacji logicznie ułożonych dłuższych wypowiedzi.

Historyjki uczą myślenia przyczynowo-skutkowego oraz wnioskowania. Pomagają dzieciom zrozumieć zależności pomiędzy różnymi zdarzeniami i zjawiskami. Dzieci, podczas układania poszczególnych sytuacji przedstawionych na obrazkach, dostrzegają ich przyczyny i skutki, uczą się nadawać im logiczną kolejność i wyciągać wnioski na podstawie spostrzeżeń.

Historyjki obrazkowe uruchamiają wszystkie procesy poznawcze, kształtują pamięć, uwagę, spostrzegawczość, uczą umiejętności analizowania i porównywania. Dzieci, by w prawidłowej kolejności ułożyć obrazki, muszą dobrze zrozumieć i zapamiętać treść każdego z nich oraz dostrzec różnice i podobieństwa między nimi.

Ważne jest dostosowanie liczby elementów oraz ich typu do wieku dziecka. U trzylatków sprawdzają się trzyelementowe historyjki w formie trzech puzzli, u czterolatków strzałem w dziesiątkę są historie cztero- i pięcioelementowe, a w przypadku pięcio-i sześciolatków dobrym wyborem będą historie do losowania na klockach sześciennych oraz tradycyjne sześcioelementowe historyjki obrazkowe. Warto też dostosować temat przedstawionej przygody lub zjawiska do zainteresowań przedszkolaka.

Artykulacja jest złożoną, wieloetapową czynnością, a jej przebieg warunkowany jest przez współpracę wielu struktur mózgowych, odpowiadających przede wszystkim za czucie i kontrolę ułożenia narządów artykulacyjnych, planowanie sekwencji ruchów (praksja mowy i kinestezja artykulacyjna).
Zarówno artykulacja jak i precyzyjne ruchy dłoni (motoryka mała) zaliczane są do wyższych czynności mózgowych, którymi sterują procesy korowe.
W korze mózgowej pola ruchowe ręki bezpośrednio sąsiadują z polami, które odpowiadają za ruchy narządów artykulacyjnych. Oznacza to, że ćwiczenia, gry i zabawy usprawniające motorykę małą, motorykę dłoni, grafomotorykę, rozwijają również motorykę artykulacyjną, kinestezję i praksję artykulacyjną. Jest to jeden z wielu ważnych kroków, prowadzących do rozwoju sprawności językowych i komunikacyjnych dziecka.

W naszym przedszkolu trwają przesiewowe badania logopedyczne, podczas których logopeda dokonuje oceny m.in. sprawności językowych, kompetencji komunikacyjnych, pamięci słuchowej i słuchu fonematycznego oraz czynności rozumienia, powtarzania, mówienia, a także sprawdza funkcjonowanie i sprawność narządów artykulacyjnych. Wszystko odbywa się w formie kierowanych zabaw, ciekawych zagadek i rebusów dostosowanych indywidualnie do potrzeb każdego dziecka.